یالانی دوز دئینلرین بوینونا؛ دئییردیلر توراب تووالئتده دوغولوب. محلله­ده ایکی توراب اولدوغونا گؤره، بیرینه پئزه­ونگی ائششک توراب، اونا ایسه جئیران توراب دئییردیلر. داها دوغروسو ائششک توراب اؤلندن سونرا، جئیران توراب اوزه چیخیب آدی دیللره دوشدو.

جئیران توراب قوجالمیشدی داها، ساچی - ساققالی آغاریب اللری اسیردی. اونو ایتیرنده شهرین دار - دودوک تووالئتلرینده تاپا بیلردین. اوشاقلیقدا تووالئتلرده گیزلی سیقار چکدییینه گِره، تیریئک تاپمایاندا کودئیین شربتینی آپاریب تووالئتده باشینا چکیردی. ده­ده­سیندن قالان قوخنا⁽²⁾ دوکانین ایجاره پولونو چاخیرا وئریب تؤکوردو قارنینا. سونرا کوچه­لرده اوزانیب، ایت­لر آغزی­نین هنده­ورینده­کی  کؤپویو یالاییردی. او ایسه ائشیدنلرین دئدییینه گؤره  " اللرین وار "  دئییردی لات ایت­لره. گاهدان گؤروردون اَیلشیب تووالئتین قاپیسیندا پول آلیر اورا گیریب - چیخاندان. هر یئتن ده پولونو وئرنده اونا آتماجا آتیب گئدردی.

سونرالار تورابین آییق­لیق زامانیندا ساققال­لاری کاسیب زمی­سینه اوخشایان  " پایگاه "  اوشاقلاری اونا دئییرلر: " آخیره­ته ده بیر آز فیکیر وئر توراب! اؤلندن سونرا قیامت وار، حساب وار، کیتاب وار! توراب دا دئیرمیش: " منی اؤلندن سونرا تووالئتلره آتین! "

اونلار دا سوسوب اوزاقلاشمیشدی اوردان. او حساب - کیتاب چکمه­نی ائشیدنلرین بعضی­سی گولومسوندو، بعضی­سی ده آغلادی. ائله او گوندن بری، اونون چاخیر ایچمه­یی هامی اوچون آپ - آیدین اولدو. ایچنده ده اصلا تویوق - جوجه یه ده زیانی اولماماغینی اوشاق دا بیلدی، بؤیوک ده. توراب دا بوغازینی ایسلاداندا سس­سیز ـ سمیرسیز گلیب گئدیردی. ائله بیلیردین کیشی­نین آغزیندا دیلی یوخدو دانیشماغا.

یئنه بیر هفته­یه قدر تورابدان خبر اولماییب، هامی­نین اوره­یینه نیگران­چیلیق چؤکدو. او آندا، کوچه­ده هامی تعجوب دولو باخیشلا سیرکین رئکلامینی سسلندیرن ماشینا دونوخدو. صاباح بیریسی گونده سیرکدن قاچان جئیران­لارین خبری ده، کیمسه­نی ماراقلاندیرمادی. آنجاق سیرکده ایشله­ینلر هر یئری آختاراندان سونرا، بیر به بیر شهرین تووالئت­لرینده گؤزلری یاشا دولموش جئیران­لاری تاپدیلار. بیردن توراب ایچدییی چاخیر شیشه­لری مازاماتا⁽³⁾ مینیب، باهالی شئی - شویون قیراغیندا ساتیلدی. سونرالار دا اوجا بوی قادین طالئعه باخان هئیبتده تاپیلیب، سیفته­سینه محلله­نین آغ ساققالی­نین اووجونا باخیب دئدی:

- سیز باشی سویوقلوق ائله­دیز تورابین حاقیندا.

آغ ساققال دا سوروشدو:

- هانسی توراب؟!

قادین سوسوب گؤزلریندن یاش سوزولدو…

(اردبیل – 1387)

اتک یازی:

-----------------------------------------------

(1)       قادین تووالئتی.

(2)       قوخنا: اردبیلده یئرلی سِز؛  " خارابا "  آنلامیندا.

(3)       مازامات: اردبیلده یئرلی سِز؛  " تاپیلماز اولان بیر شئی "  آنلامیندا

WC(4)

Hansı turab?

:: Məhmud Məhdəvi

mahmudardabilli@yahoo.com

Deyirlər bir gün "Turab" ev çaxırından üç-dörd livan içəndən sonra, onu işəmək təngə tutur. O da heç vaxt ildırıskı dibinə işəməməzliyinə görə, tuvalet tapsın deyə özünü ora-bura vurmuş, axına – axına gedib uzaqdan – uzağa bir tuvaleti tuşlayıb təpilir ora. Siqar çəkən uca boy qadın, ayna qabağında dayandığı halda turaba gözü sataşır. Turab da əli şalvarda yerindəcə quruyub qalır. Onun çox utanqac olduğunu hamı bilirdi. Yoldan keçən cavan bir oğlan da hay – haray salır. Turabı "Tuvalete Xahəran"⁽¹⁾dan sürüyə - sürüyə çıxarıb küçə başına yetişən həmən yoldan keçən başına tökülüb şapalağa tutur. O da şalvarını batırır. Hava qaranlıqlayanda da uca boy qadın maşınla gəlib Turabı özüylə aparır.

Yalanı düz deyənlərin boynuna; deyirdilər Turab tuvaletdə doğulub. Məhəllədə iki turab olduğuna görə, birinə pezəvəngi eşşək Turab, ona isə Ceyran Turab deyirdilər. Daha doğrusu Eşşək Turab öləndən sonra, ceyran turab üzə çıxıb adı dillərə düşdü.

Ceyran Turab qocalmışdı daha, saçı – saqqalı ağarıb əlləri əsirdi. Onu itirəndə şəhərin dar – düdük tuvaletlərində tapa bilərdin. Uşaqlıqda tuvaletlərdə gizli siqar çəkdiyinə görə, tiryek tapmayanda kodeyin şərbətini aparıb tuvaletdə başına çəkirdi. Dədəsindən qalan Qoxna⁽²⁾ dükanın icarə pulunu çaxıra verib tökürdü qarnına. Sonra küçələrdə uzanıb, itlər ağzının həndəvərindəki köpüyü yalayırdı. O isə eşidənlərin dediyinə görə "əllərin var" deyirdi lat itlərə. Gahdan görürdün əyləşib tuvaletin qapısında pul alır ora girib – çıxandan. Hər yetən də pulunu verəndə ona atmaca atıb gedərdi.

Sonralar Turabın ayıqlıq zamanında saqqalları kasıb zəmisinə oxşayan "Payqah" uşaqları ona deyirlər:"axirətə də bir az fikir ver Turab! Öləndən sonra qiyamət var, hesab var, kitab var! Turab da deyərmiş:"məni öləndən sonra tuvaletlərə atın!"

Onlar da susub uzaqlaşmışdı ordan. O hesab – kitab çəkməni eşidənlərin bəzisi gülümsündü, bəzisi də ağladı. Elə o gündən bəri, onun çaxır içməyi hamı üçün ap – aydın oldu. Içəndə də əslən toyuq – cücəyə də ziyanı olmamağını uşaq da bildi, böyük də. Turab da boğazını isladanda səssiz – səmirsiz gəlib gedirdi. Elə bilirdin kişinin ağzında dili yoxdu danışmağa.

Yenə bir həftəyə qədər Turabdan xəbər olmayıb, hamının ürəyinə nigərançılıq çökdü. O anda, küçədə hamı təəccüb dolu baxışla sirkin reklamını səsləndirən maşına donuxdu. Sabah birisi gündə sirkdən qaçan ceyranların xəbəri də, kimsəni maraqlandırmadı. Ancaq sirkdə işləyənlər hər yeri axtarandan sonra, bir bə bir şəhərin Tuvaletlərində gözləri yaşa dolmuş ceyranları tapdılar. Birdən Turab içdiyi çaxır şişələri Mazamata⁽³⁾ minib, bahalı şey – şüyün qırağında satıldı. Sonralar da uca boy qadın taleə baxan heybətdə tapılıb, siftəsinə məhəllənin ağ saqqalının ovcuna baxıb dedi:

- siz başı soyuqluq elədiz Turabın haqqında

Ağ saqqal da soruşdu:

- hansı Turab?!

Qadın susub gözlərindən yaş süzüldü…

 (Ərdəbil – 1387)

Ətək yazı:

---------------------

(1)              Qadın tuvaleti.

(2)              Qoxna: Ərdəbildə yerli söz; "xaraba" anlamında.

(3)              Mazamat: Ərdəbildə yerli söz; "tapılmaz olan bir şey" anlamında